* ( الَّذِينَ هادُوا ) * عطفست بر قوله فبما نقضهم و يا بدل آنست يعنى پس بسبب ستمى كه واقع شد از آنان كه متدينند بدين يهوديه * ( حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ ) * حرام گردانيديم بر ايشان * ( طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ ) * طعامهاى پاكيزه كه حلال كرده شده بود براى ايشان از طيور و ساير حيوانات و تفصيل اين در سورهء انعام بيايد و هو قوله * ( وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا ) * الى آخره * ( وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * و ديگر بسبب منع كردن و باز داشتن ايشان از راه خدا * ( كَثِيراً ) * مردمان بسيار را يا باز داشتن بسيار و آن تحريف ايشانست احكام تورية و نعت پيغمبر را و گفتن ايشان بمردمان كه به دو ايمان مياريد كه او پيغمبر موعود نيست * ( وَأَخْذِهِمُ الرِّبَوا ) * و ديگر بسبب گرفتن ايشان ربا را * ( وَقَدْ نُهُوا عَنْه ) * و حال آنكه نهى كرده شده بودند از اخذ ربا در تورية در اين دلالت است بر آنكه نهى از ربا مخصوص به اين امت نبوده * ( وَأَكْلِهِمْ أَمْوالَ النَّاسِ ) * و ديگر بسبب خوردن ايشان مالهاى مردمان را * ( بِالْباطِلِ ) * بامرى باطل چون رشوه و غصب و ساير وجوه محرمه * ( وَأَعْتَدْنا ) * و آماده كرده‌ايم * ( لِلْكافِرِينَ مِنْهُمْ ) * براى ناگرويدان از بنى اسرائيل * ( عَذاباً أَلِيماً ) * عذابى مشتمل بر الم بسيار مگر كسانى كه ايمان آورده باشند بدانكه نزد بعضى از مفسران بر آنند كه تحريم طيبات به جهت عقوبت ايشان بود بر ارتكاب معاصى و هر گاه كه تحريم ابتدا جايز باشد بر وجه مصلحت پس نزد ارتكاب معصيت نيز جايز خواهد بود بر وجه عقوبت و ابو على جبائى گفته كه تحريم آن عقوبت است نسبت به كسانى كه بظلم اقدام نموده‌اند و مصلحت نيست نسبت به غير ايشان و ارابى هاشم نقلكرده‌اند كه تحريم نميباشد مگر بجهة مصلحة و چون تحريم مصلحت بود نزد اقدام ايشان بر آن ظلم پس جايز است كه گويند حرم عليهم بظلمهم چه تحريم تكليفست كه مكلف به آن مستحق ثواب مىشود و بر او واجب است صبر بر اداى آن پس آن معدود باشد در نعم بخلاف عقوبات و بعد از ذكر كفار اهل كتاب بيان حال مؤمنان ايشان مىكند بقوله * ( لكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ ) * ليكن راسخان در علم يعنى آنهايى كه تورية آموخته‌اند و مبالغه كرده اند در دانستن و باخلاص و اعتقاد تمام به عمل آورده اخفا و تحريف آن نكرده‌اند * ( مِنْهُمْ ) * از بنى اسرائيل چون عبد اللَّه بن سلام و اصحاب او * ( وَالْمُؤْمِنُونَ ) * و همهء گروندگان از ايشان يا از مهاجر و انصار كه * ( يُؤْمِنُونَ ) * ايمان مىآرند * ( بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ ) * به آنچه فرو فرستاده شده است به تو يعنى